Konteksty kultury ludowej Podlasia Tykocińskiego
Konteksty kultury ludowej Podlasia Tykocińskiego to projekt badawczy i edukacyjny, którego celem jest dokumentacja przemian kultury tradycyjnej gminy Tykocin. Projekt można uznać za kontynuację oraz uaktualnienie badań ludoznawczych prowadzonych w drugiej połowie XIX wieku przez polskiego etnografa Zygmunta Glogera poprzez wprowadzenie nowoczesnych metod prezentacji, metodologii oraz uwzględnienie zagadnień badawczych wypracowanych przez folklorystykę, etnografię i antropologię kulturową ostatnich dziesięcioleci. Zapraszamy na stronę internetową projektu: www.tykocinregion.pl.
Projekt poświęcony jest dziedzictwu kulturowemu gminy Tykocin. Pojęcie Podlasia Tykocińskiego stworzył Zygmunt Gloger – wybitny badacz przeszłości, archeolog i etnograf od dzieciństwa zafascynowany bogactwem folkloru i regionalnych tradycji tutejszych okolic.
Nieprzebraną skarbnicą były dla Glogera okalające Tykocin – centrum regionu promieniujące historią, szacowny gród Stefana Czarnieckiego, silny miejski ośrodek przedrozbiorowej Polski – włościańskie wsie i szlacheckie zaścianki, o których liczebności pomiędzy Narwią a Biebrzą do dziś świadczą charakterystyczne wieloczłonowe nazwy. Według Glogera na kulturę narodową składał się związek tradycji chłopskiej i szlacheckiej, obyczaj wspólny dla dobrej szlachty zagrodowej i włościan.
W latach PRL-u świadomość kultury szlacheckiej była celowo i programowo eliminowana. Celem projektu jest odnalezienie w świadomości współczesnych mieszkańców wsi tego zróżnicowania - jeszcze do niedawna w okolicy Tykocina rozróżniano wsie szlacheckie i włościańskie, a ich mieszkańcy zachowywali zwyczaj nie wchodzenia pomiędzy sobą w związki małżeńskie.
Walorami projektu jest całościowe podejście badawcze, uchwycenie i opisanie wpływów oraz przemian, którym ulegała kultura tradycyjna w XX wieku. Taka perspektywa ma sprzyjać szerszej refleksji oraz rozumieniu źródeł, autentyczności i specyfiki kultury ludowej we współczesnym kontekście, a także znaczenia kultury wsi dla dziedzictwa narodowego.
Ważnym kontekstem dla rozwoju kultury ludowej Podlasia Tykocińskiego jest relacja z miastem – Tykocinem. Realizowany projekt bada związki kultury wsi z kulturą małomiasteczkową. Małe miasto - dawny sztetl, centrum rzemiosła, handlu, ośrodek życia religijnego i kulturalnego – w XX wieku straciło na swoim ekonomicznym i kulturowym znaczeniu. Zagłada społeczności żydowskiej, zanik tradycji rzemieślniczych oraz odebranie praw miejskich zdegradowało powojenny Tykocin do rangi wsi. Projekt dokumentuje historię i tradycję kultury mieszczańskiej Tykocina.
